ћирилица срп-ћир latinica srp-lat

Lik i delo Josifa Pančića

Josif Pančić je rođen 17. aprila 1814. u mestu Ugrina u Republici Hrvatskoj. Školovao se u Rijeci, Zagrebu gde završava visoku školu Regia Academica Scientiarum i Pešti na Medicinskom fakultetu. Na studijama medicine Pančić se odlučio da svoj život želi da posveti biljkama. U Pešti, u vremenu kada je Pančić studirao botaniku je predavao daleko poznati profesor Šadler, čijim predavanjima je Josif Pančić bio oduševljen i zbog koga je poželeo da postane botaničar. Pančić o kursu navodi sledeće: „I od prvog botaničkog kursa zavolim botaniku i reših se za botaničara, te sam otpočeo živo bitanizirati i sakupljati biljke oko Pešte i Budima..“. Završna teza na Medicinskom fakultetu je nosila naziv Taxologia botanica. Bio je lekar, botaničar, prvi profesor jestastvenice (ondašnji naziv za prirodne nauke) na Liceju u Beogradu i prvi predsednik Srpske kraljevske akademije.

U Srbiji je pre Pančića bilo poznato svega oko 200 biljnih vrsta, koje su putujući kroz Srbiju zabeležili mađarski prirodnjak Frivaldski, austrijki geolog Ami Bue i nemački botničar Grizebah. U svojim najznačajnijim delima „Flora Kneževine Srbije“ i „Dodatak flori Kneževine Srbije“ Pančić navodi 2422 vrste, što je oko 68% ukupnog broja danas poznatih vrsta u flori Srbije (u Pančićevo doba Srbije je zahvatala oko ½ današnje teritorije). Pančić je sa svojim učenikom Savom Petrovićem i italijanskim botaničarem Robertom Vizijanijem, pronašao i opisao 54 vrste biljaka koje do tada nauci nisu bile poznate. Najveće Pančićevo otkriće, po čemu je u široj javnosti i najviše poznat je omorika (Picea omorika), tercijerni relikt i endemit koji prirodno raste samo na planini Tari i u kanjonima u slivu reke Drine.

Pored botanike, Pančić se kao pravi prirodnjak nije bavio samo biljkama. Svestan činjenice da je priroda jedan usklađen i veoma složen sistem, znao je da posmatra integralno i analitički. Napisao je nekoliko radova o ribama, vodozemcima, pticama i sisarima. Pored flore i faune, prikupljao je i izučavao fosile, stene i minerale.

Kao veliki putnik i istraživač obišao je celu tadašnju Srbiju, ali od svih mesta najviše je zavoleo Kopaonik koji je dočarao sledećim rečima: „Dopusite mi da se ovom prilikom poslužim lepom osobinom čovečijeg duha i da vas odvedem u jedan prekrasan kraj od Srbije, u kome sam se često i rado bavio, da mu proučim prirodu, u kome sam svaki put nahodio štogod novo da vidim ili čemu da se divim, koji nisam nikad ostavljao, a da ne bih poželeo da se još jednom tamo navnem, a to je – Kopaonik i njegovo podgorje.“

Prof. dr Josif Pančić je sahranjen u kovčegu od omorike, a njegovi posmrtni ostaci su 63 godine nakon njegove smrti preneti u mauzolej na Kopaoniku na Pančićevom vrhu. Na mauzoleju je isklesana Pančićeva poruka srpskoj omladini: „Da će tek temeljnim upoznavanjem i proučavanjem prirode naše zemlje pokazati koliko voli i poštuje svoju otadžbinu“.

Ramonda serbica – srpska ramonda, cvet feniks

Endemična biljka centralnog Balkana iz porodice Gesneriaceae. Biljku je Josif Pančić otkrio 1874. godine u okolini Niša. Ramonda serbica je ostatak suptropske flore Evrope i Mediterana, najverovatnije afričkog porekla. Vrlo je slična vrsti Ramonda nathaliae i smatra se da od nje odvojila poliploidijom tokom tercijara u samostalnu vrstu. Ovu biljku karakteriše anabioza (nepovoljni periodi se preživljavaju u latentom stanju, a pri povoljnim prilikama oživljavaju).

Picea omorika - pančićeva omorika

Endemična i reliktna vrsta u području Podrinja, zapadne Srbije i istočne Bosne. Josif Pančić ju je otkrio na planini Tari 1875. godine, kod sela Zaovine i Rastišta. Omorika je živi fosil, potiče iz Tercijara. Biljka se spušta do oko 400m nadmorske visine, a penje se do 1700m. Raste obično na krečnjaku i serpentinu. Pančićva omorika srodne vrste ima na području istočne Azije, severne Azije i Evrope.


Autor: Jelena Gavrilov